وضعیت صحیح نشستن کودک هنگام نوشتن و نقاشی؛ راهنمای کاربردی والدین
وضعیت صحیح نشستن کودک هنگام نوشتن و نقاشی
آیا فرزندتان هنگام نوشتن روی میز خم میشود؟ سرش را بیش از حد به دفتر نزدیک میکند؟ پاهایش از صندلی آویزان است یا بعد از چند دقیقه نوشتن مدام وضعیت خود را تغییر میدهد؟
گاهی والدین در چنین شرایطی تصور میکنند کودک بیحوصله است یا تمرکز کافی ندارد، در حالی که میز، صندلی یا وضعیت نشستن نامناسب میتواند انجام فعالیتهای نوشتاری را برای کودک دشوارتر و خستهکنندهتر کند.
نوشتن فقط حرکت انگشتان نیست. کودک برای کنترل مناسب مداد به یک پایه بدنی نسبتاً پایدار نیاز دارد. وضعیت تنه، شانهها، آرنج، مچ و حتی قرار گرفتن پاها میتواند بر راحتی کودک هنگام نوشتن تأثیر بگذارد.
راهنماهای کاردرمانی کودکان NHS نیز بر اهمیت وضعیت مناسب نشستن بهعنوان یک پایه پایدار برای فعالیتهایی مانند دستخط تأکید میکنند. (Sussex Community NHS Trust)
در ادامه بررسی میکنیم کودک هنگام نوشتن و نقاشی چگونه باید بنشیند، میز و صندلی چه ویژگیهایی داشته باشند و چه نشانههایی ممکن است نیاز به بررسی تخصصی داشته باشند.
چرا وضعیت نشستن هنگام نوشتن اهمیت دارد؟
تصور کنید کودکی روی صندلی بزرگی نشسته و پاهایش در هوا آویزان است. او برای حفظ تعادل مجبور است بخشی از انرژی و توجه خود را صرف ثابت نگه داشتن بدن کند.
در چنین شرایطی انجام یک فعالیت ظریف مانند نوشتن ممکن است دشوارتر شود.
وضعیت مناسب بدن میتواند به کودک کمک کند:
پایه باثباتتری برای حرکت دست داشته باشد.
راحتتر مداد را کنترل کند.
مدت مناسبتری پشت میز فعالیت کند.
کمتر روی میز خم شود.
از دستها برای حمایت مداوم از بدن استفاده نکند.
هنگام نقاشی و نوشتن احساس راحتی بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل، وقتی کودکی در نوشتن مشکل دارد، فقط نحوه گرفتن مداد بررسی نمیشود؛ وضعیت نشستن و محیط انجام فعالیت نیز اهمیت دارد.
قانون ۹۰-۹۰-۹۰ چیست؟
یکی از سادهترین روشها برای بررسی وضعیت نشستن کودک، توجه به الگوی معروف ۹۰-۹۰-۹۰ است.
در حالت مناسب:
لگن تقریباً زاویه ۹۰ درجه دارد.
زانوها تقریباً ۹۰ درجه خم هستند.
مچ پا نیز تقریباً در زاویه ۹۰ درجه قرار میگیرد.
پاها باید روی زمین یا یک سطح ثابت قرار داشته باشند.
راهنمای خدمات کاردرمانی کودکان Bedfordshire and Luton NHS نیز همین وضعیت ۹۰-۹۰-۹۰ را برای نشستن پشت میز توصیه میکند و اشاره دارد که سطح میز باید در ارتفاع راحتی نسبت به آرنج کودک قرار گیرد. (bedslutonchildrenshealth.nhs.uk)
یک نکته مهم
لازم نیست والدین با زاویهسنج کنار کودک بنشینند!
هدف از قانون ۹۰-۹۰-۹۰ ایجاد یک راهنمای تقریبی برای وضعیت پایدار و راحت است، نه اینکه بدن کودک مجبور باشد ساعتها در یک حالت کاملاً ثابت باقی بماند.
کودکان به حرکت و تغییر وضعیت نیز نیاز دارند.
پاهای کودک نباید در هوا آویزان باشند
یکی از رایجترین مشکلات، استفاده کودک از صندلی بزرگسالان است.
اگر صندلی برای کودک بلند باشد، پاهای او به زمین نمیرسند.
در این حالت ممکن است کودک:
پاهایش را دور پایه صندلی بپیچد.
روی لبه صندلی بنشیند.
مرتب جابهجا شود.
بدنش را روی میز بیندازد.
اگر امکان تهیه صندلی مناسب وجود ندارد، میتوانید یک زیرپایی محکم و ثابت زیر پاهای کودک قرار دهید.
هدف این است که پاها یک سطح حمایتکننده داشته باشند.
راهنماهای NHS نیز قرار گرفتن پاها روی زمین یا یک سطح حمایتی را بخشی از وضعیت مناسب هنگام فعالیتهای نوشتاری میدانند. (bedslutonchildrenshealth.nhs.uk)
ارتفاع مناسب میز و صندلی کودک چقدر است؟
یک میز و صندلی مناسب باید با قد کودک هماهنگ باشد.
وقتی کودک روی صندلی نشسته است:
پاها باید حمایت شوند.
کودک نباید برای رسیدن به میز شانههای خود را بالا ببرد.
میز نباید آنقدر پایین باشد که مجبور شود بیش از حد خم شود.
آرنجها باید بتوانند هنگام فعالیت در وضعیت راحتی قرار بگیرند.
بهعنوان یک راهنمای عملی، ارتفاع سطح کار باید تقریباً متناسب با ارتفاع آرنج کودک در حالت نشسته باشد؛ برخی راهنماهای کاردرمانی کودکان سطح میز را کمی بالاتر از آرنجِ در حال استراحت توصیف میکنند. (bedslutonchildrenshealth.nhs.uk)
یک آزمایش ساده برای والدین
کودک را پشت میز بنشانید و بررسی کنید:
آیا شانههایش بالا آمدهاند؟
آیا برای رسیدن به دفتر مجبور است بیش از حد خم شود؟
آیا پاهایش آویزان هستند؟
اگر پاسخ مثبت است، احتمالاً ابعاد میز یا صندلی متناسب با بدن کودک نیست.
وضعیت کمر و تنه چگونه باشد؟
کودک نباید هنگام نوشتن کاملاً روی میز بیفتد یا دائماً با یک دست سر خود را نگه دارد.
بهتر است تنه نسبتاً پایدار باشد و کودک بتواند بدون فشار زیاد فعالیت کند.
البته کمی خم شدن به سمت جلو هنگام نوشتن طبیعی است. هدف این نیست که کودک مانند یک سرباز کاملاً صاف و بدون حرکت بنشیند.
آنچه اهمیت بیشتری دارد این است که وضعیت بدن:
راحت، پایدار و مناسب انجام فعالیت باشد.
چرا بعضی کودکان هنگام نوشتن روی میز میخوابند؟
اگر کودک مرتب سر یا بدن خود را روی میز میگذارد، دلایل مختلفی ممکن است مطرح باشد.
برای مثال:
میز و صندلی نامناسب
خستگی
ضعف استقامت بدنی
طولانی بودن تکلیف
دشوار بودن فعالیت نوشتاری
مشکلات توجه
نیاز به بررسی بینایی در صورت وجود علائم مرتبط
برخی تفاوتهای حسی یا حرکتی
بنابراین نباید صرفاً با گفتن «صاف بنشین» انتظار داشت مشکل برطرف شود.
ابتدا باید مشخص شود چرا حفظ وضعیت مناسب برای کودک دشوار است.
وضعیت شانهها هنگام نوشتن
شانههای کودک بهتر است در حالت راحت و بدون بالا کشیدن بیش از حد باشند.
اگر میز خیلی بلند باشد، کودک مجبور میشود شانهها را بالا ببرد.
این وضعیت میتواند فعالیت را ناراحتکنندهتر کند.
از طرف دیگر، میز بسیار پایین نیز میتواند کودک را مجبور کند برای دیدن دفتر بیش از حد به جلو خم شود.
تناسب میز و صندلی با اندازه بدن کودک از خرید میزهای گرانقیمت مهمتر است.
وضعیت ساعد و دست روی میز
هنگام نوشتن، کودک باید فضای کافی برای قرار دادن ساعد و حرکت راحت دست داشته باشد.
دستی که نمینویسد نیز بیکار نیست.
این دست معمولاً به ثابت نگه داشتن و تنظیم کاغذ کمک میکند، در حالی که دست غالب فعالیت نوشتن را انجام میدهد.
این همکاری دو دست یکی از مهارتهای مهم در فعالیتهای مدرسه است.
دفتر را چگونه جلوی کودک قرار دهیم؟
دفتر لازم نیست همیشه کاملاً صاف و مستقیم مقابل بدن قرار گیرد.
زاویه ملایم کاغذ میتواند به برخی کودکان کمک کند دست و مچ خود را راحتتر حرکت دهند. نحوه قرارگیری مناسب کاغذ میتواند با راستدست یا چپدست بودن کودک نیز متفاوت باشد.
بهتر است کودک فضای کافی برای تنظیم دفتر داشته باشد و مجبور نباشد دست خود را در وضعیت ناراحتکننده نگه دارد.
اگر کودک دائماً دفتر را میچرخاند یا برای نوشتن وضعیت بسیار غیرمعمولی میگیرد، بهتر است ابتدا علت این رفتار بررسی شود و صرفاً دفتر را به زور صاف نکنید.
کودک چپدست چگونه بنشیند؟
چپدست بودن یک تفاوت طبیعی است و نباید تلاش کرد دست غالب کودک را تغییر داد.
برای کودکان چپدست بهتر است فضای کافی در سمت چپ وجود داشته باشد تا حرکت آرنج محدود نشود.
اگر کودک چپدست کنار کودک راستدست مینشیند، بهتر است طوری قرار گیرند که آرنجهایشان هنگام نوشتن به یکدیگر برخورد نکند.
همچنین تنظیم مناسب زاویه کاغذ میتواند حرکت دست را راحتتر کند.
راهنماهای تخصصی دستخط کودکان نیز برای کودکان چپدست به تنظیم محیط و کاغذ توجه ویژه دارند. (bedslutonchildrenshealth.nhs.uk)
ارتباط وضعیت نشستن با گرفتن مداد
گاهی والدین تمام تمرکز خود را روی انگشتان کودک میگذارند:
«مداد را درست بگیر.»
اما اگر کودک روی صندلی نامناسب نشسته باشد و برای حفظ تعادل بدن تلاش کند، اصلاح گرفتن مداد بهتنهایی ممکن است کافی نباشد.
بدن یک زنجیره حرکتی است.
ثبات مناسب تنه و شانهها میتواند پایه بهتری برای حرکات دقیقتر دست و انگشتان فراهم کند.
اگر نحوه گرفتن مداد فرزندتان نیز برایتان سؤالبرانگیز است، مقاله «چگونه مداد را درست در دست بگیریم؟ راهنمای والدین برای تقویت گرفتن صحیح مداد» را مطالعه کنید.
آیا وضعیت نامناسب نشستن باعث بدخطی میشود؟
نمیتوان هر بدخطی را فقط به وضعیت نشستن نسبت داد.
کیفیت نوشتن میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی باشد، از جمله:
مهارتهای حرکتی ظریف
هماهنگی چشم و دست
کنترل مداد
شکلدهی حروف
توجه
سرعت نوشتن
مهارتهای دیداری ـ حرکتی
تجربه و تمرین نوشتن
بنابراین وضعیت نشستن یکی از عوامل مؤثر است، نه تنها علت.
اگر کودک در چند مهارت پایه مشکل دارد، مقاله «مهارتهای پیشنیاز نوشتن در کودکان» توضیح کاملتری درباره مجموعه تواناییهای موردنیاز برای نوشتن ارائه میدهد.
۵ اشتباه رایج والدین هنگام تنظیم میز کودک
۱. استفاده از میز و صندلی بزرگسالان بدون زیرپایی
اگر پاهای کودک آویزان باشند، یک زیرپایی ثابت میتواند شرایط را بهتر کند.
۲. تذکر مداوم «صاف بنشین»
اگر کودک نمیتواند وضعیت مناسب را حفظ کند، باید علت آن بررسی شود. تکرار دستور همیشه مشکل اصلی را حل نمیکند.
۳. مجبور کردن کودک به نشستن طولانی
حتی با بهترین صندلی نیز کودک نباید برای مدت طولانی بدون وقفه در یک وضعیت باقی بماند.
۴. تمرکز فقط روی مداد
وضعیت پا، تنه، شانه، میز، صندلی و کاغذ همگی بخشی از محیط نوشتن هستند.
۵. استفاده از یک نسخه ثابت برای همه کودکان
قد، توانایی حرکتی و نیازهای کودکان متفاوت است. تنظیم محیط باید متناسب با خود کودک انجام شود.
چکلیست سریع والدین قبل از شروع تکلیف
قبل از اینکه کودک نوشتن یا نقاشی را شروع کند، این موارد را بررسی کنید:
آیا کف پاها روی زمین یا زیرپایی قرار دارند؟
آیا زانو و لگن تقریباً در وضعیت راحت نزدیک به ۹۰ درجه هستند؟
آیا میز متناسب با قد کودک است؟
آیا شانهها بالا کشیده نشدهاند؟
آیا کودک فضای کافی برای حرکت دست دارد؟
آیا دفتر در موقعیت راحت قرار گرفته است؟
آیا نور کافی وجود دارد؟
آیا کودک قبل از شروع تکلیف خسته نیست؟
آیا مدت فعالیت متناسب با سن و توانایی اوست؟
اگر پاسخ بیشتر این سؤالها مثبت است، محیط مناسبی برای شروع فعالیت فراهم کردهاید.
آیا استفاده از میز شیبدار مفید است؟
برای بعضی کودکان، استفاده از سطح نوشتاری کمی شیبدار میتواند مفید باشد؛ بهخصوص اگر کودک مرتب بیش از حد روی میز خم شود.
راهنمای کاردرمانی کودکان Oxford Health NHS اشاره میکند که writing slope یا سطح شیبدار میتواند در برخی کودکان به وضعیت بهتر سر، بدن، بازو و مچ کمک کند. (Oxford Health NHS Foundation Trust)
اما این وسیله برای همه کودکان ضروری نیست.
قبل از خرید تجهیزات مختلف، بهتر است ابتدا سادهترین موارد مانند ارتفاع صندلی، حمایت پاها و ارتفاع میز اصلاح شوند.
قبل از نوشتن چند دقیقه حرکت کنید
اگر کودک مدت زیادی نشسته است، بهتر است قبل از شروع تکلیف کمی حرکت کند.
برای مثال:
کشش دستها
باز و بسته کردن انگشتان
فشار دادن خمیر
چند حرکت ساده بدنی
فعالیت کوتاه با گیره یا توپ
راهنماهای کاردرمانی کودکان نیز گرم کردن دست و استفاده از وقفههای منظم را از راهکارهای حمایت از فعالیت نوشتاری میدانند. (North Cheshire NHS Trust)
اگر به دنبال بازیهای عملی هستید، مقاله «۲۰ بازی برای تقویت مهارتهای حرکتی ظریف کودکان در خانه» شامل مجموعهای از فعالیتهای ساده است که میتوانید متناسب با سن کودک انتخاب کنید.
چه زمانی وضعیت نشستن کودک نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
گاهی مشکل فقط به ارتفاع میز مربوط نیست.
اگر کودک بهطور مداوم:
نمیتواند برای مدت متناسب با سن خود پشت میز بماند.
دائماً روی میز میخوابد.
برای حفظ وضعیت بدن به میز تکیه زیادی میدهد.
هنگام نوشتن خیلی زود خسته میشود.
از درد دست، گردن یا شانه شکایت میکند.
در کنار مشکل نشستن، در گرفتن مداد یا مهارتهای ظریف نیز مشکل دارد.
انجام تکالیف نوشتاری برایش به شکل قابل توجهی دشوار است.
بهتر است علت دقیقتر بررسی شود.
در صورت وجود درد مداوم، محدودیت حرکتی یا علائم جسمی قابل توجه نیز ارزیابی پزشکی مناسب اهمیت دارد.
کاردرمانی چگونه میتواند کمک کند؟
کاردرمانگر فقط نحوه نشستن کودک را نگاه نمیکند.
بسته به مشکل کودک ممکن است مواردی مانند:
کنترل و ثبات وضعیت بدن
مهارتهای حرکتی ظریف
هماهنگی چشم و دست
گرفتن و کنترل مداد
عملکرد دو دست
توجه و مشارکت در فعالیت
تناسب محیط و وسایل
عملکرد واقعی کودک در مدرسه و خانه
بررسی شوند.
کاردرمانی بر مشارکت کودک در فعالیتهای روزمره و آموزشی تمرکز دارد و در محیط مدرسه نیز میتواند با بررسی موانع عملکردی و همکاری با خانواده و معلم به مشارکت بهتر دانشآموز کمک کند. (Sage Journals)
کاردرمانی کودکان در یافتآباد و جنوب غرب تهران
اگر فرزندتان علاوه بر وضعیت نامناسب هنگام نوشتن، در مهارتهایی مانند گرفتن مداد، هماهنگی چشم و دست، توجه و تمرکز، انجام تکالیف یا مهارتهای حرکتی ظریف نیز مشکل دارد، ارزیابی تخصصی میتواند کمک کند علت اصلی مشخص شود.
مرکز توانبخشی نسیم در محدوده یافتآباد خدمات کاردرمانی و گفتاردرمانی کودکان ارائه میدهد. موقعیت مرکز برای خانوادههایی که به دنبال کاردرمانی یافتآباد، کاردرمانی شهرک ولیعصر، کاردرمانی منطقه ۱۷ و ۱۸ یا کاردرمانی جنوب غرب تهران هستند، قابل دسترسی است.
در مقالات مختلف سایت، محلههای اطراف نیز بهصورت طبیعی پوشش داده میشوند؛ از جمله خانوادههایی که از محدودههای فلاح، امامزاده حسن، آذری، شادآباد، شمشیری، تولیددارو، نعمتآباد و مهرآباد به دنبال خدمات کاردرمانی یا گفتاردرمانی کودکان هستند.
در انتخاب مرکز، نزدیکی جغرافیایی مهم است؛ اما ارزیابی دقیق کودک و طراحی برنامه متناسب با نیاز واقعی او باید اولویت اصلی باشد.
جمعبندی مقاله نشستن درست کودکان
وضعیت صحیح نشستن یکی از پایههای مهم برای انجام راحتتر فعالیتهایی مانند نوشتن، نقاشی و تکالیف مدرسه است.
بهطور خلاصه:
پاها حمایت شوند + میز و صندلی متناسب باشند + بدن پایه نسبتاً پایداری داشته باشد + شانهها راحت باشند + کودک فضای کافی برای حرکت دست داشته باشد.
اما اگر کودک با وجود تنظیم مناسب محیط همچنان خیلی زود خسته میشود، روی میز میخوابد، از نوشتن فرار میکند یا در کنترل مداد و سایر مهارتهای حرکتی مشکل دارد، بهتر است فقط روی «صاف نشستن» تمرکز نکنید.
ممکن است لازم باشد مجموعه مهارتهای حرکتی و عملکردی کودک بررسی شود.
برای ادامه این مسیر، مقاله «کودک من برای ورود به مدرسه آماده است؟» میتواند دید جامعتری درباره مهارتهای حرکتی، شناختی، زبانی و استقلال موردنیاز برای شروع مدرسه ارائه دهد.