
بسیاری از والدین زمانی به فکر کاردرمانی برای کودک خود میافتند که متوجه میشوند فرزندشان در انجام بعضی فعالیتهای روزمره، بازی، یادگیری یا مهارتهای حرکتی نسبت به همسالان خود دشواری بیشتری دارد.
برای مثال ممکن است کودک در گرفتن مداد مشکل داشته باشد، هنگام نوشتن خیلی زود خسته شود، نتواند بهراحتی لباس بپوشد، در استفاده از قیچی یا قاشق مشکل داشته باشد، تمرکز کافی روی فعالیتها نداشته باشد یا در مهارتهای حرکتی و هماهنگی بدن با چالش مواجه شود.
در چنین شرایطی این سؤال برای والدین مطرح میشود:
آیا کاردرمانی میتواند به کودک من کمک کند؟
پاسخ به علت و نوع مشکل کودک بستگی دارد. کاردرمانی کودکان با هدف کمک به کودک برای انجام بهتر فعالیتهای روزمره، بازی، یادگیری و مشارکت در محیط خانه و مدرسه انجام میشود.
در این مقاله بررسی میکنیم کاردرمانی کودکان چیست، چه مشکلاتی در آن بررسی میشوند، چه نشانههایی نیاز به ارزیابی دارند و هنگام انتخاب مرکز کاردرمانی کودک در یافتآباد و جنوب غرب تهران به چه نکاتی باید توجه کرد.
کاردرمانی کودکان به ارزیابی و مداخله برای مشکلاتی میپردازد که باعث میشوند کودک در فعالیتهای متناسب با سن خود با دشواری مواجه شود.
این فعالیتها میتوانند شامل موارد مختلفی باشند:
بازی کردن
نوشتن و نقاشی
لباس پوشیدن
غذا خوردن
استفاده از سرویس بهداشتی
بستن دکمه و زیپ
استفاده از قیچی
انجام تکالیف
مشارکت در فعالیتهای مدرسه
بنابراین کاردرمانی فقط به معنای «تقویت دست کودک» نیست.
کاردرمانگر ابتدا بررسی میکند کودک در چه فعالیتی مشکل دارد و چه عواملی انجام آن فعالیت را برایش دشوار کردهاند؛ سپس بر اساس نیازهای او برنامه مناسب طراحی میشود.
اگر میخواهید با مفهوم کاردرمانی، حوزههای مختلف آن و کاربردهایش بیشتر آشنا شوید، میتوانید مقاله «کاردرمانی چیست و چه کمکی به افراد میکند؟» را نیز مطالعه کنید.
هیچ علامت واحدی وجود ندارد که بهتنهایی ثابت کند کودک به کاردرمانی نیاز دارد.
اما بعضی نشانهها میتوانند والدین را متوجه کنند که بهتر است مهارتهای کودک ارزیابی شوند.
برای مثال:
کودک در مهارتهای حرکتی نسبت به همسالان خود مشکل دارد.
در گرفتن مداد یا انجام فعالیتهای نوشتاری مشکل دارد.
هنگام نوشتن خیلی زود خسته میشود.
در رنگآمیزی یا کپی کردن اشکال مشکل دارد.
استفاده از قیچی برایش دشوار است.
در بستن دکمه یا زیپ مشکل دارد.
در انجام فعالیتهای روزمره بیش از حد به والدین وابسته است.
در حفظ تعادل یا انجام حرکات هماهنگ مشکل دارد.
توجه و تمرکز روی فعالیت برایش دشوار است.
از انجام برخی فعالیتهای مدرسه اجتناب میکند.
در بازیهای حرکتی یا دستورزی مشارکت کمی دارد.
وجود یکی از این موارد لزوماً به معنی وجود اختلال نیست؛ اما اگر مشکل مداوم، قابل توجه و مؤثر بر عملکرد کودک باشد، ارزیابی تخصصی میتواند مفید باشد.
کودکانی که در رسیدن به بعضی از مهارتهای رشدی با تأخیر مواجه هستند ممکن است در فعالیتهایی مانند بازی، استفاده از دستها، حرکت، ارتباط با محیط یا انجام فعالیتهای روزمره نیاز به حمایت داشته باشند.
در کاردرمانی، مهارتهای کودک بررسی میشوند و تمرینها بر اساس توانایی فعلی او انتخاب میشوند.
هدف این نیست که کودک فقط یک حرکت مشخص را انجام دهد؛ بلکه هدف اصلی کمک به او برای استفاده از مهارتها در فعالیتهای واقعی زندگی است.
برای مثال، اگر کودک در استفاده از دستها مشکل دارد، تمرین میتواند از طریق بازی، لباس پوشیدن، غذا خوردن یا فعالیتهای دستورزی انجام شود.
بعضی والدین زمانی که کودک نمیتواند مدت زیادی روی یک فعالیت بماند، مرتب از جای خود بلند میشود یا تکالیفش را نیمهکاره رها میکند، به دنبال کاردرمانی هستند.
در این شرایط باید توجه داشت که بیقراری یا کمبود توجه همیشه علت یکسانی ندارد.
کاردرمانگر میتواند عملکرد کودک را در فعالیتهای مختلف بررسی کند و ببیند چه عواملی مشارکت او را دشوار میکنند.
برای مثال:
آیا محیط بیش از حد محرک است؟
آیا فعالیت برای کودک طولانی است؟
آیا کودک نمیتواند مراحل کار را برنامهریزی کند؟
آیا فعالیت از نظر حرکتی برای او دشوار است؟
آیا کودک در تنظیم سطح فعالیت و مشارکت مشکل دارد؟
بر اساس ارزیابی، راهکارهای متناسب با کودک و محیط زندگی او پیشنهاد میشود.
کودکان مبتلا به اوتیسم ممکن است در زمینههایی مانند مهارتهای حرکتی، بازی، فعالیتهای روزمره، پردازش حسی یا مشارکت در فعالیتها نیاز به حمایت داشته باشند.
البته نیازهای همه کودکان مبتلا به اوتیسم یکسان نیست.
ممکن است یک کودک بیشتر در لباس پوشیدن و غذا خوردن مشکل داشته باشد و کودک دیگری در مهارتهای حرکتی ظریف، بازی یا مشارکت در فعالیتهای مدرسه با چالش مواجه باشد.
به همین دلیل برنامه کاردرمانی باید فردمحور و متناسب با نیازهای واقعی کودک باشد.
اگر خانوادهای در جستوجوی عباراتی مانند اوتیسم یافتآباد، اوتیسم شهرک ولیعصر، اوتیسم فلاح یا اوتیسم منطقه ۱۸ است، بهتر است هنگام انتخاب مرکز، علاوه بر نزدیکی، تجربه درمانگران در کار با کودکان و نیازهای خاص آنها را نیز بررسی کند.
یکی از دلایل مراجعه کودکان به کاردرمانی، مشکلات مربوط به نوشتن است.
ممکن است کودک:
مداد را بهسختی کنترل کند.
فشار زیادی روی مداد وارد کند.
خیلی آهسته بنویسد.
هنگام نوشتن زود خسته شود.
نتواند روی خطوط بنویسد.
فاصله بین کلمات را رعایت نکند.
حروف را با اندازههای بسیار متفاوت بنویسد.
از انجام تکالیف نوشتاری فرار کند.
نوشتن یک مهارت پیچیده است و به همکاری چندین توانایی نیاز دارد.
از جمله:
مهارتهای حرکتی ظریف
هماهنگی چشم و دست
کنترل مداد
وضعیت مناسب بدن
توجه
برنامهریزی حرکتی
مهارتهای دیداری ـ حرکتی
برای آشنایی بیشتر با این موضوع میتوانید مقاله «مهارتهای پیشنیاز نوشتن در کودکان» را مطالعه کنید.
حرکات ظریف همان حرکات دقیق دست و انگشتان هستند که کودک برای بسیاری از فعالیتهای روزمره به آنها نیاز دارد.
برای مثال:
گرفتن مداد
بستن دکمه
استفاده از قاشق
نخ کردن مهره
استفاده از قیچی
ساختن لگو
باز کردن درِ ظرف
انجام کاردستی
اگر کودک در چند مورد از این فعالیتها مشکل دارد، ممکن است مهارتهای حرکتی ظریف او نیاز به ارزیابی داشته باشند.
فعالیتهایی مانند خمیر بازی، لگو، گیره لباس، انبرک و نخ کردن مهره میتوانند در تمرین مهارتهای دست مورد استفاده قرار گیرند.
با این حال، انتخاب تمرین مناسب بهتر است بر اساس توانایی و نیاز واقعی کودک انجام شود.
کودک برای بسیاری از فعالیتها باید بتواند اطلاعاتی را که از چشم دریافت میکند با حرکت دست هماهنگ کند.
این مهارت در مواردی مانند:
گرفتن توپ
رنگآمیزی
کپی کردن اشکال
پازل
نخ کردن مهره
نوشتن
استفاده از قیچی
اهمیت دارد.
اگر کودک مرتب در فعالیتهای دیداری ـ حرکتی مشکل دارد، بررسی هماهنگی چشم و دست میتواند بخشی از ارزیابی او باشد.
برای مطالعه بیشتر درباره این مهارت، مقاله «هماهنگی چشم و دست در کودکان چیست و چگونه آن را تقویت کنیم؟» را ببینید.
یکی از اهداف مهم کاردرمانی کودکان، کمک به افزایش استقلال کودک است.
برای مثال ممکن است کودک در موارد زیر نیاز به کمک داشته باشد:
لباس پوشیدن
پوشیدن کفش
بستن دکمه
استفاده از زیپ
غذا خوردن
شستن دستها
مرتب کردن وسایل
استفاده از سرویس بهداشتی
گاهی والدین برای اینکه کار سریعتر انجام شود، تمام این فعالیتها را خودشان انجام میدهند.
اما اگر کودک توانایی انجام بخشی از کار را دارد، بهتر است فرصت تمرین و استقلال به او داده شود.
کاردرمانی میتواند در شناسایی موانعی که انجام این فعالیتها را برای کودک دشوار کردهاند، کمککننده باشد.
خیر.
شدت مشکلات کودکان متفاوت است.
گاهی کودک مشکل شدیدی ندارد، اما یک مهارت مشخص باعث شده فعالیتهای مدرسه یا زندگی روزمره برای او دشوار شود.
برای مثال، ممکن است کودک از نظر حرکتی وضعیت خوبی داشته باشد اما در مهارتهای ظریف و نوشتن ضعف داشته باشد.
یا بتواند راه برود و بازی کند اما برای لباس پوشیدن یا استفاده از وسایل مدرسه به کمک زیادی نیاز داشته باشد.
مهم این است که مشکل چقدر بر عملکرد واقعی کودک تأثیر گذاشته است.

یکی از نگرانیهای والدین این است که کودک در اولین جلسه چه کاری باید انجام دهد.
در ارزیابی اولیه معمولاً درمانگر درباره مواردی مانند:
سابقه رشد کودک
مهارتهای فعلی
مشکلاتی که والدین مشاهده کردهاند
فعالیتهای مدرسه
فعالیتهای روزمره
بازی و علایق کودک
سؤال میکند.
سپس بر اساس شرایط کودک، مهارتهای موردنظر بررسی میشوند.
ممکن است کودک از طریق بازی، انجام فعالیتهای حرکتی یا فعالیتهای متناسب با سن ارزیابی شود.
هدف ارزیابی این نیست که کودک را با دیگران مقایسه کنیم؛ بلکه باید مشخص شود نقاط قوت کودک چیست و در چه بخشهایی به حمایت بیشتری نیاز دارد.
نمیتوان برای همه کودکان یک تعداد جلسه مشخص تعیین کرد.
مدت و تعداد جلسات به عوامل مختلفی بستگی دارد:
نوع مشکل
شدت مشکل
سن کودک
میزان همکاری کودک
اهداف درمان
میزان تمرین در خانه
پاسخ کودک به مداخلات
به همین دلیل وعدههایی مانند «با چند جلسه مشکل کاملاً برطرف میشود» قابل اتکا نیستند.
پس از ارزیابی، درمانگر میتواند درباره روند پیشنهادی و اهداف درمان توضیح دقیقتری ارائه دهد.
والدین بخش مهمی از فرایند درمان هستند.
تمرینهای خانگی زمانی مفیدتر هستند که:
متناسب با توانایی کودک باشند.
کوتاه و قابل اجرا باشند.
به شکل بازی ارائه شوند.
با فعالیتهای روزمره کودک ارتباط داشته باشند.
باعث فشار و خستگی بیش از حد نشوند.
اگر درمانگر تمرینی برای خانه پیشنهاد میکند، بهتر است والدین دقیقاً بدانند هدف تمرین چیست و چگونه باید انجام شود.
همچنین اگر کودک در انجام تمرین مشکل دارد، بهتر است این موضوع با درمانگر مطرح شود تا فعالیت اصلاح یا سادهتر شود.
بازی و تمرین در خانه میتوانند برای رشد مهارتهای کودک بسیار مفید باشند.
اما وقتی کودک مشکل قابل توجهی دارد، تمرین خانگی بهتنهایی همیشه کافی نیست.
تفاوت مهم این است که در کاردرمانی، ابتدا مشکل و نیاز کودک ارزیابی میشود و سپس فعالیتها بر اساس همان نیاز انتخاب میشوند.
برای مثال، اگر دو کودک هر دو در نوشتن مشکل داشته باشند، ممکن است یکی به تمرین هماهنگی چشم و دست نیاز داشته باشد و دیگری بیشتر در گرفتن مداد، وضعیت بدن یا مهارتهای حرکتی ظریف مشکل داشته باشد.
بنابراین تمرین مناسب برای این دو کودک الزاماً یکسان نیست.
بعضی والدین ماهها منتظر میمانند و امیدوارند کودک با افزایش سن مشکل را پشت سر بگذارد.
در بعضی موارد مشکل واقعاً با رشد بهتر میشود، اما اگر عملکرد کودک بهطور واضح تحت تأثیر قرار گرفته باشد، ارزیابی زودتر میتواند اطلاعات مفیدی در اختیار خانواده قرار دهد.
رشد کودکان یکسان نیست.
بهتر است به جای مقایسه، عملکرد کودک را نسبت به گذشته خودش بررسی کنیم.
اگر کودک در یک مهارت مشکل دارد، افزایش شدید تمرین لزوماً راهحل نیست.
گاهی لازم است ابتدا علت مشکل مشخص شود.
برای مثال، اگر کودک نمیتواند خوب بنویسد، فقط مجبور کردن او به نوشتن بیشتر ممکن است مشکل را حل نکند.
باید مهارتهای پایهای موردنیاز برای نوشتن نیز بررسی شوند.
اگر یکی از مشکلات زیر بهصورت مداوم وجود دارد، بهتر است ارزیابی تخصصی را در نظر بگیرید:
کودک در انجام فعالیتهای روزمره متناسب با سن خود وابستگی زیادی دارد.
در مهارتهای حرکتی ظریف مشکل دارد.
در نوشتن یا گرفتن مداد مشکل قابل توجهی دارد.
هنگام نوشتن خیلی زود خسته میشود.
در هماهنگی چشم و دست مشکل دارد.
در انجام تکالیف نوشتاری بسیار کند است.
در استفاده از قیچی یا کاردستی مشکل دارد.
در بازیهای حرکتی یا حفظ تعادل مشکل دارد.
مشکلات توجه و مشارکت، انجام فعالیتهای روزمره یا مدرسه را دشوار کرده است.
والدین یا معلم کودک درباره عملکرد او نگرانی مداوم دارند.
ارزیابی به معنی این نیست که حتماً کودک نیازمند درمان طولانیمدت است؛ هدف، شناخت دقیقتر مشکل و تصمیمگیری آگاهانه است.
اگر در جستوجوی کاردرمانی کودکان در یافتآباد هستید، بهتر است علاوه بر موقعیت مرکز، به نوع خدمات، تجربه درمانگران در حوزه کودکان و نحوه ارزیابی نیز توجه کنید.
مرکز توانبخشی نسیم در محدوده یافتآباد تهران، خدمات تخصصی کاردرمانی و گفتاردرمانی را برای کودکان ارائه میدهد.
آدرس مرکز:
تهران، چهارراه یافتآباد، خیابان یادگار، کوچه انصاری، ساختمان پزشکان سینا، طبقه سوم
برای خانوادههایی که در یافتآباد و محلههای اطراف زندگی میکنند، دسترسی به مرکز میتواند یکی از معیارهای انتخاب باشد؛ با این حال، نوع مشکل کودک و تجربه درمانگر در همان حوزه نیز اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله ما سعی کردیم به طور تخصصی بهترین اطلاعات را راجع به کاردرمانی کودکان ارائه دادیم. اگر برای کاردرمانی در یافت اباد نیاز به اطلاعات بیشتر داشتید پیشنهاد میشود مقاله زیر را که قبلا در سایت توانبخشی نسیم ارائه داده بودیم مروری داشته باشید:
کاردرمانی یافت آباد – کاردرمانی منطقه 18
خانوادههایی که در شهرک ولیعصر زندگی میکنند و برای مشکلات حرکتی، نوشتن، مهارتهای ظریف یا استقلال کودک به دنبال کاردرمانی هستند، میتوانند مراکز نزدیک محل زندگی خود را بررسی کنند.
همچنین جستوجوهایی مانند کاردرمانی فلاح، کاردرمانی منطقه ۱۷ و کاردرمانی جنوب غرب تهران معمولاً با هدف پیدا کردن مرکز تخصصی در محدوده محل سکونت انجام میشوند.
در انتخاب مرکز، بهتر است علاوه بر فاصله، به نوع خدمات ارائهشده و تجربه درمانگر در کار با کودکان توجه کنید.
برای خانوادههای ساکن آذری، مهرآباد و امامزاده حسن نیز فاصله و دسترسی به مرکز میتواند یکی از معیارهای انتخاب باشد.
اما در کنار موقعیت جغرافیایی، بهتر است بررسی کنید مرکز موردنظر چه خدماتی برای کودک ارائه میدهد و آیا ارزیابی متناسب با مشکل کودک انجام میشود یا خیر.
برای مثال، نیازهای کودکی که برای مشکل نوشتن مراجعه میکند با کودکی که به دلیل تأخیر رشدی یا مشکلات حرکتی مراجعه کرده، یکسان نیست.
محدوده جنوب غرب تهران محلههای متعددی را شامل میشود و والدین ممکن است عباراتی مانند کاردرمانی نعمتآباد، کاردرمانی شادآباد یا کاردرمانی شمشیری را برای پیدا کردن مرکز مناسب جستوجو کنند.
در چنین جستوجویی، بهتر است فقط به نزدیکترین نتیجه اکتفا نکنید.
نوع مشکل کودک، تجربه درمانگر، کیفیت ارزیابی و امکان ارتباط مناسب با والدین نیز از عوامل مهم انتخاب مرکز هستند.
به طور کلی مقاله زیر برای خدمات کاردرمانی در جنوب غربی تهران، مناطق 17 و 18 پیشنهاد میشود:
خدمات کاردرمانی در شهرک ولیعصر: بهترین مراکز در مناطق 17 و 18 تهران
وقتی یک مشکل عملکردی زودتر شناسایی شود، والدین میتوانند بهتر بدانند کودک در چه زمینهای به حمایت نیاز دارد.
برای مثال، اگر کودک پیش از شروع مدرسه در مهارتهای حرکتی ظریف مشکل دارد، شناسایی این مسئله میتواند به والدین فرصت دهد تا قبل از افزایش حجم تکالیف نوشتاری، روی مهارتهای موردنیاز کار کنند.
البته هدف از ارزیابی، ایجاد نگرانی در والدین نیست.
هدف این است که به جای حدس زدن، اطلاعات دقیقتری درباره تواناییهای کودک داشته باشیم.
کاردرمانی کودکان میتواند در زمینههای مختلفی مانند مهارتهای حرکتی ظریف، هماهنگی چشم و دست، نوشتن، استقلال در فعالیتهای روزمره، مشکلات حرکتی، تأخیر رشدی، برخی مشکلات توجه و مشارکت و نیازهای عملکردی کودکان مبتلا به اوتیسم مورد استفاده قرار گیرد.
اما کاردرمانی یک برنامه یکسان برای همه کودکان نیست.
هر کودک باید بر اساس تواناییها، مشکلات و اهداف واقعی خود ارزیابی شود.
اگر فرزند شما در فعالیتهایی مانند نوشتن، گرفتن مداد، رنگآمیزی، قیچی کردن، لباس پوشیدن، بازی یا انجام تکالیف با مشکل مداوم مواجه است، بهتر است به جای تمرکز صرف بر نتیجه، علت دشواری او را بررسی کنید.
اگر در یافتآباد، شهرک ولیعصر، فلاح یا دیگر محدودههای جنوب غرب تهران زندگی میکنید، میتوانید برای ارزیابی و دریافت اطلاعات بیشتر درباره خدمات تخصصی، مرکز توانبخشی نسیم را نیز در نظر بگیرید.
اگر مشکل کودک مداوم است و در فعالیتهای روزمره، بازی، مدرسه یا استقلال او تأثیر گذاشته است، ارزیابی تخصصی میتواند مفید باشد.
مشکلاتی مانند ضعف مهارتهای حرکتی ظریف، دشواری در نوشتن، خستگی هنگام نوشتن، مشکل در هماهنگی چشم و دست، وابستگی زیاد در فعالیتهای شخصی یا مشکلات حرکتی از مواردی هستند که میتوانند نیاز به بررسی داشته باشند.
خیر. کاردرمانی میتواند برای کودکانی با نیازهای متفاوت مورد استفاده قرار گیرد.
ممکن است کودک مشکل تشخیصی مشخصی نداشته باشد اما در یک فعالیت خاص مانند نوشتن، لباس پوشیدن، استفاده از قیچی یا انجام فعالیتهای روزمره با مشکل مواجه باشد.
در چنین شرایطی نیز ارزیابی عملکردی میتواند مشخص کند چه مهارتی نیاز به تقویت یا حمایت دارد.
بازی و تمرین خانگی میتواند بخش مهمی از حمایت از رشد کودک باشد، اما اگر کودک مشکل قابل توجهی دارد، بهتر است ابتدا علت آن مشخص شود.
کاردرمانگر میتواند پس از ارزیابی، تمرینهای مناسب برای کودک را پیشنهاد کند و والدین نیز میتوانند همان اهداف را در قالب فعالیتهای ساده و روزمره در خانه دنبال کنند.
نکته مهم: تمرین مناسب برای یک کودک لزوماً برای کودک دیگر مناسب نیست؛ به همین دلیل، در مشکلات مداوم بهتر است برنامه بر اساس ارزیابی تخصصی کودک تنظیم شود.